Đã có nhà Hà Nội vẫn được mua nhà ở xã hội: Nguồn cung ít, có dễ thực hiện?

UBND TP Hà Nội vừa ban hành quyết định số 51 quy định một số trường hợp người dân dù đã sở hữu nhà ở nhưng vẫn được hưởng chính sách nhà ở xã hội (NƠXH) nếu nơi ở hiện tại cách xa địa điểm làm việc – cụ thể là từ 20km trở lên.

Nhiều chuyên gia nhận định đây là chính sách mang ý nghĩa nhân văn nhưng không dễ thực hiện.

GS.TS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, phân tích: Chính sách mới này mang lại lợi ích cho nhiều người hơn trước vì đối tượng được thụ hưởng chính sách mở rộng hơn.

“Đây là chính sách nhằm tạo điều kiện cho người lao động ổn định cuộc sống và thuận tiện trong việc di chuyển. Nhà ở xa nơi làm không chỉ là khó khăn của người dân mà còn là áp lực nhất định cho giao thông của thành phố. Việc áp dụng quy định mới này sẽ góp phần hạn chế tình trạng trên”, ông Võ nói.

Tuy nhiên, ông Võ e ngại thực tế NƠXH chưa phát triển được bao nhiêu, nguồn cung còn rất hạn chế. Vì thế việc mở rộng đối tượng được hưởng chính sách có thể sẽ tạo thêm gánh nặng cho những người thực thi chính sách.

“Tôi cho rằng, tính thực tiễn chưa cao, Hà Nội nên triển khai sang hướng xây dựng nhà ở thương mại có mức giá phù hợp để đáp ứng nhu cầu của người dân thì sẽ hợp lý hơn”, GS Đặng Hùng Võ đề xuất.

Đáng chú ý, ông Võ cũng nhấn mạnh về thực trạng trục lợi chính sách NƠXH vẫn đang diễn ra và bị dư luận phanh phui thời gian qua. Theo ông, nguyên nhân là do hiện nay tình trạng quản lý NƠXH chưa chặt chẽ.

“Câu hỏi được nhiều người đặt ra là hiện nay, việc quản lý vẫn còn hạn chế thì khi lượng người đủ điều kiện thuê, mua NƠXH được nới rộng hơn, việc kiểm soát sẽ càng khó khăn như thế nào, để đảm bảo công bằng, minh bạch?

Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp “lách luật” mua NƠXH, thậm chí nhiều người còn coi NƠXH là phương tiện để kiếm lời, làm giàu. Nếu việc kiểm soát sắp tới không chặt chẽ thì sẽ lại khiến tình trạng rao bán “suất ngoại giao” hoặc mua bán chênh lệch NƠXH làm nhiễu loạn thị trường, cơ hội của những người thực sự nghèo hay chưa có nhà ở càng trở nên mong manh hơn”, GS Đặng Hùng Võ nêu vấn đề.

Tương tự, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM Lê Hoàng Châu cho rằng, việc Hà Nội ban hành quyết định 51 là phù hợp với bối cảnh giao thông hiện tại của Việt Nam. “Chúng ta có thể mất nhiều năm nữa để cải thiện hệ thống giao thông nội đô. Chỉ khi nào có hệ thống metro rộng khắp thì khoảng cách 20km mới trở nên gần và người lao động mới không vất vả, mất thời gian di chuyển”, ông nói.

Tuy nhiên, ông Châu cũng nhận thấy còn nhiều vướng mắc để Hà Nội áp dụng quy định mới. Vì trên thực tế việc phát triển NƠXH ở Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung vẫn còn chậm do nhiều nguyên nhân như: vướng về cơ chế chính sách, thiếu quỹ đất và thiếu chính sách tín dụng…

Ông Châu nêu dẫn chứng ở TP.HCM giai đoạn 2016- 2020 phát triển chưa được 15.000 căn, trong khi nhu cầu hiện nay cần đến 974.000 căn.

Do đó, theo ông Châu, mấu chốt của vấn đề là phải tăng nguồn cung về NƠXH, trong đó phải thực hiện tốt mục tiêu đạt ít nhất 1 triệu căn NƠXH giai đoạn 2026 – 2030, riêng Hà Nội được giao phải hoàn thành 84.000 căn. Tuy nhiên điều này cũng có nhiều thách thức, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó ưu tiên tháo gỡ về quỹ đất, tín dụng ưu đãi, về cơ chế hỗ trợ cho chủ đầu tư và người mua nhà.

Chặn nạn trục lợi bằng cách nào?

Để tránh việc trục lợi từ chính sách về NƠXH gây nhiễu loạn thị trường, TS. Nguyễn Văn Đính – Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) – cho rằng, phải đảm bảo tính công bằng với người đã có nhà ở và người chưa có nhà ở.

“Dù cả hai cùng đạt điều kiện nhưng người chưa có nhà ở phải được ưu tiên trước so với người đã có nhà ở. Nếu các đối tượng đều xét như nhau thì rất có thể người dân lại phải chịu thiệt vì “lá thăm may rủi”, những người chưa có nhà ở lại không được mua, còn những người đã có nhà ở lại được mua. Như vậy, chính sách mở rộng đối tượng được hưởng lợi sẽ không thực sự hiệu quả”, ông Đính nói.

Ngoài ra, ông Đính cũng cho rằng, các biện pháp chế tài cần được thực hiện kịp thời, quyết liệt, nghiêm minh thì mới có thể chặt được những vòi bạch tuộc đang trục lợi NƠXH.

“Tất cả mọi hành vi cố tình “bóp méo”, làm sai lệch ý nghĩa nhân văn của chính sách, làm giàu từ chính sách đều phải bị trừng phạt thích đáng thì mới ngăn chặn được tình trạng gây nhiễu loạn thị trường”, ông Đính nói.

Nêu quan điểm về biện pháp quản lý thị trường NƠXH, ông Đặng Hùng Võ lại đề xuất gắn camera để theo dõi dữ liệu. Theo ông, phải đầu tư công nghệ AI để giảm thiểu thời gian và chi phí.

“Chúng ta nên ứng dụng trí tuệ nhân tạo, sử dụng công nghệ Internet để quản lý các điểm thu dữ liệu theo thời gian thực, sau đó đưa về trung tâm AI phân tích và sẽ cho ra toàn bộ dữ liệu: bất động sản nào đang sử dụng vào việc gì, có đúng mục đích không…từ đó sẽ có biện pháp xử lý phù hợp.

Ngoài ra, chúng ta phải siết chặt các quy định về chuyển nhượng sau 5 năm, thậm chí NƠXH không cho phép chuyển nhượng, đồng thời tăng cường rà soát, thu hồi các căn hộ sai đối tượng. Chỉ có như thế việc triển khai chính sách NƠXH mới phát huy hết hiệu quả, ý nghĩa”, ông Võ nói.

UBND TP Hà Nội ban hành quyết định số 51 quy định một số trường hợp người dân dù đã sở hữu nhà ở nhưng vẫn được hưởng chính sách nhà ở xã hội nếu nơi ở hiện tại cách xa địa điểm làm việc.

Người có nhà ở hợp pháp tại Hà Nội nhưng khoảng cách từ nơi ở đến nơi làm việc từ 20km trở lên vẫn có thể được xem xét mua hoặc thuê nhà ở xã hội khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Theo quyết định, để đủ điều kiện hưởng chính sách, khoảng cách từ dự án nhà ở xã hội đăng ký mua hoặc thuê mua đến nơi làm việc phải ngắn hơn ít nhất 2/3 so với quãng đường từ nơi ở hiện tại đến nơi làm việc.

Bên cạnh đó người đăng ký chưa từng mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về đối tượng và mức thu nhập theo quy định hiện hành. Với trường hợp đã kết hôn, cả vợ và chồng đều phải bảo đảm đủ điều kiện.

Khoảng cách di chuyển được xác định theo tuyến đường bộ ngắn nhất bằng Google Maps, sử dụng chế độ ô tô tại thời điểm xét duyệt hồ sơ.