Nên vay vàng trong dân hay khuyến khích người dân bán vàng?

Trong kiến nghị gửi Thủ tướng về chính sách quản lý hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã đưa ra đề xuất đáng chú ý: Cho phép doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận.

Lý do được đưa ra là hiện chưa có cơ chế pháp lý hướng dẫn huy động nguồn vàng trong nước làm nguyên liệu sản xuất, dẫn đến lãng phí nguồn lực lớn đang nằm trong dân.

Đồng tình với kiến nghị trên, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đề xuất này hoàn toàn hợp lý, bởi lẽ trong dân hiện có khoảng 400 – 500 tấn vàng, số vàng này nằm im trong “két” là sự lãng phí cho nền kinh tế khi không được sử dụng hiệu quả.

Vàng vốn là nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp, chế tác, vàng cũng là tài sản bảo đảm, thế chấp khi vay tiền. Đây là kim loại quý có giá trị, nên khi cho doanh nghiệp vay vàng của người dân để sản xuất thì rất tốt cho nền kinh tế, giảm nhu cầu nhập khẩu vàng, bạc.

“Có nguồn vàng dồi dào sẽ hạ chi phí đầu vào, giảm giá vàng và kích thích ngành chế tác trong nước“, ông Hiếu nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông Hiếu cũng cảnh báo việc cho phép doanh nghiệp vay vàng trong dân cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, nếu không cẩn thận có thể gây “vàng hóa” nền kinh tế. Các nhà kinh doanh khi vay vàng với thời hạn 3 tháng, 6 tháng hay 1 năm, nhưng khi bán vàng để trả lại cho dân có thể lâu hơn khi vay, dẫn đến rủi ro về kỳ hạn và thanh khoản.

Bên cạnh đó, còn có rủi ro về giá, nếu vay với giá thấp nhưng trả lại giá cao thì phải mua vàng giá cao để trả lại.

Ngoài ra, nếu không kiểm soát tốt, sẽ dẫn đến tình trạng biến tướng vay vàng, huy động vàng trá hình, gây bất ổn cho nền kinh tế.

Theo ông Hiếu, để đề xuất trên được thực hiện hiệu quả, cần có thời gian thử nghiệm kỹ càng, trước mắt nên cho một số doanh nghiệp lớn, minh bạch, tiềm lực tài chính mạnh tham gia thị trường trước.

Ngoài ra, cho các nhà kinh doanh vàng có các công cụ phái sinh như: Mua vàng trong tương lai phối hợp thị trường tài chính quốc tế, yêu cầu doanh nghiệp phải có ngân hàng bảo lãnh cho người dân nhằm đảm bảo đến đáo hạn ngân hàng sẽ trả cho người dân.

Và điều kiện quan trọng nữa đó là Ngân hàng Nhà nước phải giám sát chặt chẽ xem thị trường sẽ chấp nhận hình thức này như thế nào.

Đặc biệt, theo ông Hiếu, Ngân hàng Nhà nước cần phát hành chứng chỉ vàng, chứng chỉ này sẽ ghi rõ số lượng vàng, loại vàng, thương hiệu vàng. Ngân hàng Nhà nước cũng thực hiện việc lưu trữ vàng, đến ngày đáo hạn, người dân sẽ nhận lại số vàng đã gửi cho Ngân hàng Nhà nước.

“Có thể trong thời gian gửi, người dân sẽ rút vàng trước hạn, Ngân hàng Nhà nước cần có quy chế, quy định để quản trị khi người dân rút trước hạn“, ông Hiếu nêu ý kiến.

Cũng theo ông Hiếu, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính nên tổ chức sàn vàng, cho phép nhà kinh doanh giao dịch vàng trên tài khoản. Trường hợp này, các nhà kinh doanh cũng có thể phát hành chứng chỉ vàng và chứng chỉ này phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn như chứng chỉ của Ngân hàng Nhà nước..

“Nếu làm được những điều này thì sẽ tăng tính minh bạch cho thị trường vàng, chúng ta có khả năng kéo được vàng trong dân ra nền kinh tế“, ông Hiếu nói.

Nên khuyến khích người dân bán vàng

Bày tỏ ý kiến về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính – Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng, việc doanh nghiệp vay vàng trong dân, nếu có trả lãi, thực chất không còn là giao dịch dân sự đơn thuần mà đã mang bản chất của một hoạt động tín dụng. Khi đó, các yêu cầu về chuẩn hóa, bảo đảm và kỷ luật thị trường trở thành yếu tố bắt buộc.

Ông Huy cũng đặt vấn đề: Điều gì xảy ra nếu doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính hoặc ngừng hoạt động? Khi đó, nghĩa vụ hoàn trả vàng có thể bị gián đoạn, trong khi người dân không có cơ chế bảo vệ tương đương hệ thống tiền gửi.

Vì thế, ông Huy cho rằng cần đặt ra tiêu chí tham gia nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp, bao gồm năng lực tài chính, lịch sử tuân thủ pháp luật và khả năng quản trị rủi ro. Quy mô huy động cũng cần được giới hạn phù hợp với vốn tự có để tránh rủi ro đòn bẩy.

Vị chuyên gia nêu quan điểm minh bạch thông tin là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp cần công bố định kỳ về quy mô huy động, mục đích sử dụng vàng và các rủi ro liên quan. Kiểm toán độc lập cũng nên trở thành yêu cầu bắt buộc để xác nhận nghĩa vụ và tài sản.

Cũng theo ông Huy, trong bối cảnh Việt Nam đang theo định hướng hạn chế “vàng hóa” nền kinh tế, việc mở lại cơ chế huy động vàng cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Một hướng tiếp cận khả thi là thí điểm với quy mô nhỏ, đối tượng hạn chế và có giám sát chặt chẽ.

Đáng nói là việc huy động vàng trong dân là ý tưởng nhằm tận dụng nguồn lực xã hội nhưng đây không phải là “đũa thần” để có thể giải quyết ngay bài toán nguyên liệu cho ngành vàng trang sức.

“Nếu không được thiết kế đồng bộ về pháp lý, kiểm soát rủi ro và minh bạch thông tin, chính sách này thậm chí có thể tạo ra những bất ổn lớn hơn cho thị trường“, ông Huy nói.

Ông Huy cũng cho rằng, bài toán đặt ra không chỉ là “có nên hay không”, mà quan trọng hơn là “làm thế nào” để vừa khai thác hiệu quả nguồn lực vàng trong dân, vừa đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính và niềm tin của người dân.

Trong khi đó, Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC thẳng thắn nhận định, việc kiến nghị Chính phủ ban hành quy định riêng cho hoạt động này là không cần thiết.

“Nguyên tắc của pháp luật là những gì không cấm thì người dân được làm. Nếu ban hành thêm quy định để “cho phép” chẳng khác nào tự “mua dây buộc mình”, đi ngược lại tinh thần tự do kinh doanh, cắt giảm giấy phép con và điều kiện kinh doanh. Đồng thời, điều này còn có thể gây hiểu nhầm rằng việc vay vàng đã được Nhà nước “cấp phép” hoặc “bảo đảm”, vị luật sư lưu ý.

Về lãi suất, do không phải vay tiền nên hoạt động này không bị điều chỉnh bởi quy định trần lãi suất trong Bộ luật Dân sự, các bên có thể thỏa thuận tự do.

Luật sư Trương Thanh Đức cũng đánh giá, đây không phải là giải pháp tốt để huy động nguồn lực. Thay vào đó, cần khuyến khích người dân bán vàng để lấy vốn làm ăn hay đầu tư vào các kênh như góp vốn thành lập doanh nghiệp, mua trái phiếu, cổ phiếu, bất động sản hoặc gửi tiền ngân hàng, qua đó đưa nguồn lực vào lưu thông, sản xuất, kinh doanh. Như thế sẽ vừa thu hút được vàng trong dân, vừa hạn chế được những rủi ro qua hình thức đi vay.

Ngoài ra, vàng là tài sản có giá trị cao, gọn nhẹ, dễ quản lý và thanh khoản tốt, nên có thể được sử dụng hiệu quả trong các giao dịch bảo đảm như cầm cố, đặt cọc, ký cược cho các khoản vay, nghĩa vụ bảo lãnh và nhiều nghĩa vụ dân sự khác, thay vì để “nằm chết” trong két.