Nghị quyết 79: Động lực mới để DNNN đủ sức kiến tạo, dẫn dắt, mở đường

Theo các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp, bước chuyển căn bản nhất trong tư duy phát triển kinh tế Nhà nước của Nghị quyết 79 là nhấn mạnh vai trò kiến tạo, dẫn dắt và mở đường cho tăng trưởng bền vững trong mối quan hệ cộng hưởng, bổ trợ với khu vực kinh tế tư nhân.

Nhưng quan trọng là cách tiếp cận mới: Trao quyền lớn hơn cho chủ sở hữu và người đại diện vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Từ dám quyết, dám làm, dám chịu trách nhiệm, khối doanh nghiệp Nhà nước sẽ phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt, kiến tạo thị trường và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực với khu vực kinh tế tư nhân.

Tái cơ cấu, tập trung nguồn lực doanh nghiệp Nhà nước

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM, cho rằng chưa bao giờ cộng đồng doanh nghiệp đón nhận được những công cụ, chính sách đảm bảo cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn như hiện nay.

Với Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước, ông cho rằng sự ra đời, có hiệu lực ngay đầu năm 2026 rất đúng thời điểm và kịp thời, khi các địa phương sau sắp xếp địa giới hành chính và tổ chức chính quyền 2 cấp rất cần cơ cấu, tổ chức lại nguồn lực của các doanh nghiệp Nhà nước.

Như TP.HCM (trước đây) theo kế hoạch đến hết năm 2025 dự kiến cổ phần hóa 10/46 doanh nghiệp Nhà nước. Đây là những tổng công ty có vai trò quan trọng trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, du lịch, hạ tầng khu công nghiệp, cơ khí giao thông vận tải, xây dựng, văn hóa và dược phẩm của thành phố.

Thành phố chủ trương tiếp tục nắm giữ từ 50-65% vốn điều lệ tại các doanh nghiệp này, nhằm bảo đảm vai trò chi phối của Nhà nước ở những lĩnh vực thiết yếu; đồng thời tạo dư địa để khu vực tư nhân tham gia quản trị và đầu tư.

Nhưng sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, quy mô doanh nghiệp Nhà nước của thành phố khá lớn. Trong khi lại chuyển sang chính quyền 2 cấp thì khối doanh nghiệp Nhà nước cấp quận, huyện (cũ) đang là “điểm nghẽn” phải được xử lý.

Các doanh nghiệp này chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công ích, dịch vụ đô thị, hạ tầng quy mô nhỏ, trực thuộc UBND quận, huyện. Nhưng hiện nay không còn cấp quận, huyện khiến nhiều đơn vị lúng túng trong xác định cơ quan chủ quản, mô hình tổ chức và định hướng hoạt động.

“Phải nhanh chóng tổ chức sắp xếp, có nguồn lực thì phải quy tụ lại, tận dụng lợi thế cho phát triển đúng. Nếu không sớm sắp xếp lại, cụm doanh nghiệp Nhà nước này sẽ tiếp tục làm phân tán nguồn lực Nhà nước, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tài sản công, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Do vậy, ở góc độ này, tôi nhận thấy Nghị quyết 79 ra đời rất kịp thời”, ông Hòa cho biết.

Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM cho rằng quan điểm của ông là mỗi nhóm doanh nghiệp cần được định vị đúng vai trò trong nền kinh tế, dù Nhà nước hay khối tư nhân.

Với các doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, đầu tàu, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng và tài chính như Becamex hay Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.HCM (HFIC), cần được trao cơ chế linh hoạt hơn để vận hành theo thị trường, tạo sức lan tỏa cho khu vực tư nhân.

Với nhóm doanh nghiệp công ích cấp quận huyện trước đây thì chính sách, cơ chế phải khác với các doanh nghiệp đầu tàu, để họ yên tâm cung ứng đảm bảo các dịch vụ được giao.

Như Becamex là tổng công ty có thế mạnh phát triển hạ tầng, thì có cơ chế cho tập trung vào phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp và cả trách nhiệm xã hội, để gắn kết những doanh nghiệp vệ tinh, cùng hệ sinh thái, dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ khác.

Tương tự, HFIC với trách nhiệm vụ hàng đầu về lĩnh vực tài chính, huy động vốn thì nhiệm vụ chính phải là cung ứng vốn cho chương tư công, vốn cho các doanh nghiệp, các chương trình của thành phố. Và mỗi nhóm công ty cần có doanh nghiệp đóng vai trò đầu đàn, dẫn dắt.

TP.HCM đang dự kiến trong số hàng chục các công ty, doanh nghiệp Nhà nước sẽ tổ chức lại thành 5-6 tập đoàn lớn, có đủ lực, có tính chất chuyên ngành sâu để thúc đẩy phát triển.

Phát biểu tại buổi họp trực tuyến đầu tiên với 168 xã, phường sau hợp nhất, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết TP.HCM mới cần các tập đoàn kinh tế Nhà nước đủ lớn, đủ nguồn lực cho phát triển. Ông đề nghị trên cơ sở tái cấu trúc các doanh nghiệp Nhà nước trên địa bàn để tạo ra tập đoàn kinh tế mạnh, đủ khả năng tham gia vào các dự án phát triển lớn của thành phố.

Doanh nghiệp Nhà nước phải phát huy vai trò dẫn dắt

TP.HCM hiện có những doanh nghiệp Nhà nước lớn, mang tính dẫn dắt ở nhiều lĩnh vực như Tập đoàn Becamex, HFIC, Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn, Saigontourist…Là Chủ tịch Hội đồng thành viên HFIC, ông Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 79 là khẳng định kinh tế Nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường, cạnh tranh bình đẳng, không làm thay mà tạo dư địa cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Doanh nghiệp Nhà nước cần tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt, nền tảng, dài hạn và có mức độ rủi ro cao, nhằm mở đường, kích hoạt đầu tư tư nhân. Doanh nghiệp nhà nước phải được định vị là đầu tàu kiến tạo hệ sinh thái, dẫn dắt chuỗi giá trị.

Trong khi đó, theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HĐQT của hệ thống Secoin, hiện Nhà nước đã mạnh dạn trao các dự án quan trọng cho doanh nghiệp tư nhân. Doanh nghiệp cũng đã sẵn sàng tham gia vào các dự án vốn lớn, công nghệ cao như đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, cảng vận tải…Do vậy, cần có sự phân vai rõ ràng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp Nhà nước. Hay cụ thể hơn là phần việc gì giao cho doanh nghiệp Nhà nước thực hiện, phần việc gì giao cho doanh nghiệp tư nhân đầu tư. Điều này rất quan trọng.

“Nên để doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tham gia các mảng mà tư nhân không làm được, hoặc chưa làm được như hạ tầng chiến lược, tài chính quốc gia, năng lượng… Những mảng tư nhân đang làm rất tốt hiện nay như hạ tầng giao, sân bay, cảng biển, xử lý chất thải, nông sản, logistics…thì ‘sân chơi’ này nên để các doanh nghiệp tư nhân”, ông Kỳ kiến nghị.

Hiện cộng đồng doanh nghiệp Nhà nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào những chuyển động mới từ Nghị quyết 79 và mong muốn Nghị quyết nhanh đi vào thực tiễn bằng những Nghị định, thông tư cụ thể nhất với sự đồng bộ từ cơ chế, chính sách.

Điểm khác biệt nổi bật của Nghị quyết 79 so với các nghị quyết trước đây là trao quyền chủ động lớn hơn cho chủ sở hữu và người đại diện vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Một trong những điểm được các doanh nghiệp đánh giá tích cực là đẩy mạnh phân cấp cho Hội đồng thành viên tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Ví dụ trước đây với doanh nghiệp Nhà nước, các quyết định phân bổ nguồn lực, tăng giảm vốn hay thoái vốn phải trải qua nhiều cấp thẩm định, từ cơ quan chủ sở hữu đến các sở, ngành liên quan, khiến quy trình kéo dài và làm giảm tính kịp thời.

Cách tiếp cận mới sát với cách vận hành của khối doanh nghiệp tư nhân, giúp mở rộng thẩm quyền quyết định và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, giúp doanh nghiệp Nhà nước phản ứng nhanh hơn với biến động của thị trường.

Phạm vi hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước cũng không còn bị bó hẹp như trước. Doanh nghiệp Nhà nước có thể tham gia đầu tư vào công ty cổ phần, công ty chứng khoán. Hội đồng thành viên được chủ động hơn trong việc quyết định tăng vốn, giảm vốn hoặc thoái vốn khi cần thiết.

Nhưng theo ông Hòa, bản thân doanh nghiệp Nhà nước phải tự nâng tầm ngày càng cao, mới đảm đương được nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

“Doanh nghiệp Nhà nước cần thay đổi chứ không phải “dựa” vào tiếng Nhà nước. Phải tổ chức lại, giải cho được bài toán quản trị, quản lý, vận hành theo cơ chế thị trường linh hoạt. Như HFIC đang phải tham gia vào việc đánh giá và xếp hạng của các tổ chức quốc tế. Bởi anh là doanh thuộc tư nhân hay Nhà nước anh cũng phải được đánh giá, được xếp hạng, đủ uy tín thì mới có niềm tin để huy động vốn. Và hạng phải đủ “ngon” thì mới nhận được đầu tư”, ông Hòa khẳng định.